Vijver opstarten na de winter: laat je geen dure middeltjes aansmeren

De lente komt eraan. De vijver wordt langzaam wakker, de vissen beginnen opnieuw te bewegen en de eerste waterplanten lopen uit.

En dan begint het bij veel vijverliefhebbers te kriebelen.

De pomp moet aan, de UV-lamp moet worden gecontroleerd, het filter moet worden schoongemaakt en bij de vijverwinkel staan de potjes en flessen met bacteriën, enzymen, waterverbeteraars en algenbestrijders al klaar.

Maar is dat allemaal wel nodig?

Niet noodzakelijk.

Sterker nog: wie zijn vijver na de winter te enthousiast “onder handen neemt”, kan het natuurlijke evenwicht juist verstoren en vervolgens extra producten nodig hebben om de problemen die hij zelf heeft veroorzaakt weer op te lossen.

Een vijver is geen zwembad. Het is een levend ecosysteem.

Zet de pomp niet te vroeg aan

Een van de eerste verleidingen in het voorjaar is om de pomp onmiddellijk weer aan te zetten.

Toch kan je daar beter voorzichtig mee zijn.

Tijdens de winter heeft het vijverwater verschillende temperatuurzones. Het water is niet overal even warm en er ontstaat een natuurlijke gelaagdheid.

Wanneer je in het vroege voorjaar het water krachtig gaat rondpompen en mengen, verstoor je die natuurlijke situatie.

Bovendien is het biologische leven in de vijver na de winter nog maar beperkt actief. Veel bacteriën en andere nuttige organismen zijn afgestorven of bevinden zich nog in een zeer trage toestand.

De vijver heeft geen haast. Wij meestal wel.

Laat het water eerst geleidelijk opwarmen en laat de natuur opnieuw op gang komen voordat je de volledige technische installatie inschakelt.

En dan verschijnt het groene water…

Zodra de dagen langer worden en de zon krachtiger gaat schijnen, kunnen algen een enorme voorsprong nemen.

Waterplanten groeien nog nauwelijks, terwijl er in het water volop voedingsstoffen aanwezig kunnen zijn. Dat is de ideale situatie voor zweefalgen.

Het water kan dan in korte tijd veranderen in een groene soep.

En precies op dat moment begint voor sommigen het verkoopverhaal.

“Neem een UV-lamp.”

“Voeg deze bacteriën toe.”

“Gebruik dit waterverbeteraarsproduct.”

“En probeer vooral ook deze algenbestrijder.”

Voor je het weet heb je voor tientallen of zelfs honderden euro’s producten gekocht.

Maar misschien was dat helemaal niet nodig.

Een UV-lamp maakt het probleem niet ongedaan

Een UV-lamp kan zweefalgen inderdaad sterk verminderen. Dat is op zich nuttig wanneer je permanent groen water hebt.

Maar een UV-lamp is geen oplossing voor de oorzaak van het probleem.

Ze bestrijdt vooral het zichtbare gevolg: de zweefalgen.

En er is nog een ander nadeel: een vijver bevat van nature ontzettend veel micro-organismen. Een UV-systeem maakt geen onderscheid tussen wat je als vijverliefhebber graag kwijt wilt en wat biologisch nuttig kan zijn.

Wie een vijver voortdurend door UV laat behandelen, moet zich dus afvragen of hij een natuurlijk ecosysteem probeert te creëren of een technisch gestuurd watersysteem.

Helder water is niet automatisch hetzelfde als gezond water.

“Goede bacteriën” uit een fles?

Dit is misschien wel een van de interessantste producten in de vijverhandel: bacteriën in een potje of fles.

Natuurlijk zijn bacteriën essentieel voor een gezonde vijver. Ze breken organisch materiaal af en spelen een belangrijke rol in de verwerking van voedingsstoffen.

Maar denk daar eens logisch over na.

Een gezonde vijver bevat van nature miljarden bacteriën en talloze andere micro-organismen.

Waarom zou je dan ieder voorjaar een reeks dure flesjes moeten kopen om bacteriën aan je vijver toe te voegen?

Sommige commerciële bacterieproducten kunnen nuttig zijn, maar het is overdreven om te doen alsof een vijver zonder deze producten niet biologisch kan functioneren.

De natuur heeft bacteriën al miljoenen jaren geleden uitgevonden.

Je hoeft ze niet noodzakelijk in een mooi vormgegeven plastic flesje te kopen.

En hoe zit het met al die andere middeltjes?

De vijverhandel heeft uiteraard een enorm aanbod.

Middelen om water helder te maken.
Middelen tegen algen.
Middelen om de hardheid te verhogen.
Middelen om de bacteriewerking te verbeteren.
Middelen om slib af te breken.
Middelen om fosfaten te binden.
Middelen om het water te “conditioneren”.

Nogmaals: sommige producten kunnen in bepaalde omstandigheden nuttig zijn.

Maar de vraag die je jezelf eerst moet stellen is:

“Welk probleem probeer ik eigenlijk op te lossen?”

En daarna:

“Kan ik dat probleem niet op een natuurlijke en goedkopere manier aanpakken?”

Want een product dat een symptoom bestrijdt, terwijl de oorzaak blijft bestaan, zorgt er vaak voor dat je het product steeds opnieuw nodig hebt.

Dat is natuurlijk uitstekend voor de verkoop.

Voor je vijver is het niet altijd de beste oplossing.

Te zacht water? Dan kan kalk nuttig zijn

Er zijn wel situaties waarin je de waterkwaliteit daadwerkelijk moet bijsturen.

Door veel regenwater kan een vijver bijvoorbeeld sterk verdund worden. Ook het gebruik van grondwater kan de waterhardheid beïnvloeden.

Wanneer het water te zacht wordt, kan het verstandig zijn om de hardheid te verhogen.

Daarvoor kan bijvoorbeeld zeewierkalk worden gebruikt.

Maar ook hier geldt: eerst meten en beoordelen, daarna pas toevoegen.

Niet omdat een winkel toevallig een zak kalk op voorraad heeft.

Het goedkoopste vijverproduct is soms gewoon… vijverwater

Er bestaat bovendien een heel eenvoudige manier om in het voorjaar opnieuw nuttig biologisch leven aan je vijver toe te voegen.

Je kunt daar al in de herfst mee beginnen.

Zet een aquarium op een warme, lichte plaats binnenshuis. Vul het met water uit je vijver en laat er eventueel enkele geschikte kleine vissen in overwinteren.

Gedurende de winter blijft het biologische leven in dat aquarium veel actiever dan in de koude buitenvijver.

Bacteriën en andere micro-organismen blijven aanwezig en kunnen zich ontwikkelen.

Wanneer de lente komt, heb je daardoor een soort levend biologisch startpakket uit je eigen vijver.

Je hoeft er geen duur flesje voor te kopen.

Nog slimmer: gebruik het aquarium als winteropvang voor waterplanten

Het aquarium kan bovendien nog een andere functie hebben.

Niet-winterharde waterplanten kunnen er overwinteren.

In plaats van ieder voorjaar nieuwe exemplaren te kopen, haal je in het najaar enkele gezonde planten uit je vijver en laat je ze binnen overwinteren.

In het voorjaar kan je ze opnieuw uitplanten.

Dat is niet alleen goedkoper, maar je weet ook precies wat je terug in je vijver brengt.

Niet iedere tropische waterplant is automatisch een probleem

Ook hier is enige nuance belangrijk.

Er bestaat een tendens om planten die ergens ter wereld invasief kunnen zijn, heel snel als “gevaarlijke” planten te bestempelen.

Maar een plant die in een tropisch klimaat een woekeraar is, gedraagt zich niet noodzakelijk hetzelfde in Vlaanderen.

Een niet-winterharde tropische drijfplant die onze winter niet overleeft, kan zich buiten doorgaans niet jaar na jaar handhaven zoals in een tropisch klimaat.

Dat betekent uiteraard niet dat je dergelijke planten in de natuur mag dumpen. Het uitzetten van exotische planten in sloten, beken, vijvers of andere natuurlijke wateren is onverantwoord en kan bovendien verboden zijn.

Maar voor een afgesloten particuliere tuinvijver kan het interessant zijn om geschikte niet-winterharde soorten zelf te overwinteren en ieder voorjaar opnieuw te gebruiken.

Tropische drijfplanten: nuttig in plaats van waardeloos?

Sommige van die snelgroeiende drijfplanten worden uitsluitend als “onkruid” bekeken.

Dat is jammer.

Ze kunnen namelijk een belangrijke functie hebben in een tuinvijver.

Een grote hoeveelheid drijfplanten bedekt een deel van het wateroppervlak. Daardoor valt er minder zonlicht rechtstreeks in het water en warmt de vijver minder snel op tijdens hete zomerdagen.

Dat is gunstig voor vissen en andere waterorganismen.

Tegelijk krijgen algen onder water minder licht.

Maar er is meer.

Snelgroeiende drijfplanten nemen grote hoeveelheden voedingsstoffen op. Ze gebruiken daarvoor onder andere voedingsstoffen die afkomstig zijn van organisch materiaal en de uitwerpselen van vissen.

De planten functioneren daardoor als een soort levend filter.

In plaats van voedingsstoffen uit het water te halen met dure technische systemen, haal je ze letterlijk met een schepnet uit de vijver.

En de reiger?

Ook voor viseters kan een gedeeltelijk bedekt wateroppervlak interessant zijn.

Wanneer een vijver volledig open ligt, hebben reigers een uitstekend zicht op de vissen.

Een vijver die gedeeltelijk bedekt is met drijfplanten en andere begroeiing biedt vissen meer beschutting.

Een reiger kan nog altijd vissen vangen, maar het wordt hem wel moeilijker gemaakt.

Ook hier is een natuurlijke oplossing soms verrassend eenvoudig.

Te veel planten? Gooi ze op de compost

Drijfplanten groeien soms zo snel dat je regelmatig moet uitdunnen.

Dat is eigenlijk goed nieuws.

Je hebt dan immers veel voedingsstoffen uit je vijver verwijderd.

Het overtollige plantenmateriaal kan vervolgens op de composthoop terechtkomen en daar verteren.

Zo komen de voedingsstoffen uiteindelijk weer in een natuurlijke kringloop terecht.

Een vijver hoeft geen chemisch laboratorium te worden

Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap.

Een vijver die na de winter even groen wordt, is niet noodzakelijk een mislukte vijver.

Het kan gewoon een normale fase in het opstarten van het ecosysteem zijn.

De bacteriën komen opnieuw op gang. De waterplanten beginnen te groeien. Het zoöplankton en andere kleine organismen nemen opnieuw toe. De voedingsstoffen worden geleidelijk verwerkt.

En vaak wordt het water vanzelf weer helder.

Dat vraagt alleen iets wat in onze moderne consumptiemaatschappij blijkbaar steeds moeilijker wordt:

geduld.

Eerst nadenken, dan pas kopen

Natuurlijk zijn pompen, filters en UV-installaties soms nuttig. En soms zijn waterbehandelingen of andere producten daadwerkelijk nodig.

Maar gebruik ze gericht.

Koop geen product omdat de verpakking beweert dat je vijver zonder dat product niet gezond kan zijn.

Meet eerst. Kijk naar je vijver. Zoek de oorzaak. Geef de natuur een kans.

Want hoe meer je begrijpt van het natuurlijke evenwicht van een vijver, hoe minder je afhankelijk wordt van allerlei flesjes, poeders en potjes.

En dat is misschien wel het slechtste nieuws voor de vijverhandel.

De goedkoopste vijver is niet noodzakelijk de beste vijver. Maar de beste vijver is ook zeker niet degene waarvoor je ieder voorjaar een winkelkar vol producten nodig hebt.

Laat de natuur haar werk doen. Bestrijd groen water en algen wanneer dat echt nodig is, maar doe het verstandig, gericht en zonder onnodig veel geld uit te geven.

Een gezonde vijver begint niet met een winkelrek.

Een gezonde vijver begint met een goed ecosysteem.

Gerelateerd aan het onderwerp vijvers en aquariums, kunnen we deze twee Facebookgroepen aanbevelen:

Gerelateerd aan tuinieren: