Papaver – klaprozen

Botanische omschrijving

Papaver – Klaprozen

Het geslacht Papaver, beter bekend als de klaprozen, behoort tot de papaverfamilie (Papaveraceae) en omvat ongeveer 70 tot 100 soorten die van nature voorkomen in Europa, Noord-Afrika en grote delen van Azië. Klaprozen groeien in zeer uiteenlopende habitats, van akkers en bermen tot bergweiden, droge steppen en rotsachtige hellingen. Door hun opvallende bloemen, gemakkelijke teelt en grote variatie aan vormen behoren zij al eeuwenlang tot de populairste sier- en wilde planten.

Binnen het geslacht komen verschillende levensvormen voor. Sommige soorten zijn eenjarig, zoals de bekende grote klaproos (Papaver rhoeas), die zich uitsluitend via zaad voortplant en elk voorjaar opnieuw kiemt. Andere soorten zijn tweejarig, waarbij het eerste jaar een bladrozet wordt gevormd en de bloei pas in het tweede jaar plaatsvindt. Daarnaast zijn er talrijke vaste planten, waaronder de oosterse papaver (Papaver orientale), die elk voorjaar opnieuw uit hun wortelstok uitlopen en tientallen jaren oud kunnen worden. Enkele soorten ontwikkelen bovendien stevige penwortels waarmee ze langdurige droogte kunnen overleven.

De meeste Papaver-soorten vormen een rozet van behaarde of blauwgroene bladeren waaruit tijdens het groeiseizoen rechtopstaande bloemstengels verschijnen. Afhankelijk van de soort varieert de hoogte van slechts enkele centimeters bij alpiene soorten tot meer dan anderhalve meter bij de grootste papavers. De bladeren kunnen gaafrandig, gelobd of diep ingesneden zijn en zijn vaak bezet met fijne haren die bescherming bieden tegen uitdroging en vraat.

De bloemen behoren tot de meest herkenbare binnen het plantenrijk. Ze bestaan meestal uit vier grote, flinterdunne kroonbladeren die bij het openen uit twee behaarde kelkbladeren tevoorschijn komen. De bloemblaadjes kunnen helder scharlakenrood, oranje, geel, wit, roze, zalmkleurig, paars of zelfs bijna zwart zijn, afhankelijk van de soort of cultivar. Veel soorten bezitten een donkere vlek aan de basis van de kroonbladeren, die als nectarwijzer dient voor bestuivende insecten. In het centrum van de bloem bevindt zich een groot aantal meeldraden rondom een opvallende stempel die de vorm van een ster heeft.

Na de bloei ontwikkelt zich een karakteristieke zaaddoos, een droge doosvrucht waarin zich vaak duizenden uiterst kleine zaden bevinden. Wanneer de vrucht volledig rijp is, openen zich net onder de schijfvormige stempel kleine poriën waardoor de zaden bij wind of beweging geleidelijk worden verspreid. Dankzij deze efficiënte verspreidingswijze kunnen klaprozen zich snel vestigen op open, verstoorde bodems.

Papavers groeien het best op een zonnige standplaats in een goed doorlatende bodem. De meeste soorten verkiezen een voedselarme tot matig voedselrijke grond en verdragen droogte beter dan langdurig natte omstandigheden. Eenjarige soorten zaaien zich vaak spontaan uit, terwijl vaste soorten zich daarnaast ook langzaam kunnen uitbreiden via hun wortelstelsel. Omdat de penwortels van veel papavers kwetsbaar zijn, verdragen zij verplanten meestal slecht.

Binnen het geslacht bestaat een enorme verscheidenheid aan soorten. Tot de bekendste behoren de grote klaproos (Papaver rhoeas), de slaapbol of opiumpapaver (Papaver somniferum), de oosterse papaver (Papaver orientale), de IJslandse papaver (Papaver nudicaule), de Spaanse papaver (Papaver rupifragum), de alpenpapaver (Papaver alpinum) met verschillende ondersoorten die in Europese berggebieden voorkomen, de gele hoornpapaver (Glaucium flavum), die vroeger eveneens tot de papavers werd gerekend, en diverse zeldzame Aziatische soorten die vooral in botanische tuinen worden gekweekt. Daarnaast zijn door kwekers honderden cultivars ontwikkeld met gevulde bloemen, bijzondere kleuren en uiteenlopende bloemvormen.

De meeste Papaver-soorten zijn volledig winterhard in België en Nederland, al verschilt de winterhardheid per soort. De vaste oosterse papaver verdraagt strenge vorst zonder problemen, terwijl sommige alpiene soorten koelere omstandigheden verkiezen en mediterrane soorten juist beter gedijen op warme, droge plaatsen. Door hun rijke bloei, natuurlijke uitstraling en grote aantrekkingskracht op bijen en andere bestuivers vormen klaprozen een waardevolle aanvulling in siertuinen, bloemenweiden en ecologisch beheerde tuinen. Bovendien hebben verschillende soorten een belangrijke culturele en historische betekenis gekregen als symbool van herinnering, vergankelijkheid, vrede en de schoonheid van de natuur.

Hieronder staat een alfabetische lijst van de bekendste en botanisch erkende Papaver-soorten. De lijst is niet volledig (het geslacht telt ongeveer 70 tot 100 soorten, afhankelijk van de taxonomische indeling), maar bevat vrijwel alle soorten die in de literatuur, botanische tuinen en de tuinbouw worden vermeld.

Papaver aculeatum
Papaver alboroseum
Papaver alpinum (Alpenpapaver)
Papaver anomalum
Papaver apokrinomenon
Papaver argemone (Ruige klaproos)
Papaver armeniacum
Papaver atlanticum (Marokkaanse papaver)
Papaver bracteatum (Perzische papaver)
Papaver canescens
Papaver commutatum (Lieveheersbeestjespapaver)
Papaver croceum
Papaver cylindricum
Papaver decaisnei
Papaver dubium (Bleke klaproos)
Papaver fugax
Papaver glaucum (Tulpklaproos)
Papaver gorodkovii
Papaver gracile
Papaver hybridum (Kleine klaproos)
Papaver lateritium
Papaver macrostomum
Papaver mcconnellii
Papaver miyabeanum
Papaver nudicaule (IJslandse papaver)
Papaver orientale (Oosterse papaver)
Papaver persicum
Papaver pilosum
Papaver pseudo-orientale
Papaver pyrenaicum (Pyreneeënpapaver)
Papaver radicatum (Poolpapaver)
Papaver rhoeas (Grote klaproos)
Papaver rupifragum (Spaanse papaver)
Papaver somniferum (Slaapbol, opiumpapaver)
Papaver strictum
Papaver stylatum
Papaver syriacum
Papaver tauricola
Papaver triniifolium
Papaver umbonatum
Papaver virchowii

Verder bestaan er honderden cultivars en tuinvariëteiten, vooral van:

Papaver orientale
Papaver somniferum
Papaver nudicaule
Papaver rhoeas
Papaver atlanticum

Deze cultivars verschillen onder meer in bloemkleur, bloemvorm, planthoogte en bloeitijd.

In Exotentuin De Safegarden kan je bijdragen aan een zadenruildoos van klaprozen.

Deze ruildoos is een complete mengeling van meer dan 20 soorten en ondersoorten van klaprozen. Je kan er zaden uit halen, als je er ook zaden insteekt. Het is de bedoeling dat de doos telkens iets groeit, om in de lente van 2027 een megamengeling van klaprooszaden te hebben. Op het ogenblik zit er al bijna een kilo aan zaadjes in, wat neerkomt op miljoenen zaden. Wil je deelnemen aan deze zadenruildoos van klaprozen? Stuur dan een bericht naar +32 470 53 49 33 om af te spreken. Er worden geen zaadjes toegestuurd. De ruil gebeurt altijd in Exotentuin De Safegarden: Kluisstraat 1, B-2880 Bornem.
Door op deze manier zaden uit te wisselen, komen er megaveel soorten bij elkaar. Dit kan nieuwe kruisingen en hybrides tot gevolg hebben.
Zie:
https://www.facebook.com/events/2801823753522046
https://www.facebook.com/events/2954694164877387/